De smartrobot in de wereld van het fiscale recht: Bedrijfsmiddel of belastingbetaler?

Het is inmiddels een cliché dat de kunstmatige intelligentie van de robot het privaatrecht voor uitdagingen plaatst. Een minder platgetreden pad betreft de vraag op welke wijze de smartrobot – de meest geavanceerde variant in de robotfamilie - doorwerkt in het fiscaal-juridische verhaal. Onduidelijk ook is de impact van zijn mogelijke rechtspersoonlijkheid, een aanduiding die een nieuw hoofdstuk zou toevoegen aan het fiscale verhaal. De Nederlandse inbreng aan die discussie is nog beperkt. Met dit artikel hoop ik een aandeel te kunnen leveren aan het denken. De bijdrage start met een korte geschiedenis van de door de mens gecreëerde slimme machine die eerst uitsluitend in fictie leeft, maar inmiddels onze werkelijkheid heeft betreden. De aanwezigheid van deze autonome smartrobot biedt voordelen, maar brengt ook juridische en ethische risico’s met zich mee voor de samenleving. Voortbordurend op vragen gerezen op het gebied van het aansprakelijkheidsrecht is voorgesteld om aan deze slimme machine rechtspersoonlijkheid te verlenen. Deze robot transformeert dan van rechtsobject in een rechtssubject met eigen rechten en plichten. Een voor fiscalisten relevante vraag is of deze civielrechtelijke kwalificatie ook zou moeten gelden in het fiscale recht. Zou de smartrobot, die momenteel kwalificeert als een bedrijfsmiddel, aangemerkt moeten worden als een belastingplichtig rechtssubject voor een nieuw in te voeren robotbelasting? Kan de opbrengst van een dergelijke heffing de nadelige invloed van de komst van de smartrobot op de werkgelegenheid en de sociale zekerheid verzachten? Het artikel onderzoekt eerst de praktische implicaties van een dergelijke robotbelasting waarbij zal blijken dat daarbij niet alleen aanzienlijke afbakeningsproblemen optreden, maar dat ook de vaststelling van de heffingsgrondslag van een directe robotbelasting dubieus is. Aansluitend wordt getoetst of een dergelijke heffing kan worden gerechtvaardigd door ofwel de aard en de grondslagen van het belastingrecht, ofwel een instrumentalistische benadering. Ik zal onderbouwen waarom een robotbelasting op alle voornoemde gebieden een doodlopende weg blijkt te zijn. Nu bovendien de voordelen van de inschakeling van deze technologieën toekomen aan de eigenaar/gebruiker van deze smartrobot, ligt het voor de hand om de fiscale focus op deze groep in de samenleving te richten. Ik zal daarom voorstellen om een van de privileges van deze groep, de mogelijkheid tot oppotten van ingehouden winsten, te doorbreken. Een korte conclusie sluit het geheel af.