Domeinconflicten tussen recht, bestuur en informatisering

De spanning tussen verschillende, elkaar wederzijds verdringende rationaliteiten is inherent aan het openbaar bestuur en aan het overheidsbeleid. Met name de domeinen van recht en politiek wijzen op het bijzondere karakter van het openbaar bestuur. Door de aanwezigheid van deze rationaliteiten kan het openbaar bestuur niet als een bedrijf functioneren en kan evenmin de bestuurskunde als bedrijfskunde worden gepraktiseerd. Hoewel beide rationaliteiten wezenlijke aspecten zijn van het openbaar bestuur, staan ze op gespannen voet met elkaar. Politiek gezien heeft het openbaar bestuur behoefte aan vrijheid en dynamiek: om de volkswil te vertalen in beleid is speelruimte nodig, en bovendien kan niet te lang worden geaarzeld met het veranderen van bestaand beleid wanneer dat vanuit democratisch oogpunt gewenst is. Vanuit het recht bezien zijn vrijheid en dynamiek aan de zijde van het openbaar bestuur zelden echt gewenst: de vrijheid van het openbaar bestuur leidt immers snel tot onvrijheid en ongelijkheid aan de zijde van de burger, en dynamiek vormt een rechtstreekse bedreiging voor de rechtszekerheid. Snellen's Rotterdamse oratie beschrijft voortreffelijk de verschillende posities die in het kader van dit spanningsveld worden ingenomen. De stelling dat de bestuurskunde onvoldoende aandacht schenkt aan dit debat, is nog onverminderd actueel. De Rotterdamse oratie is niet compleet: in Snellen's latere werk wordt het (informatie)technologisch domein geïntroduceerd. Deze rationaliteit valt niet samen met de technisch- of sociaal-wetenschappelijke rationaliteit, maar kent een eigenstandige dynamiek en vormt een afzonderlijke factor in het overheidshandelen. Soms is de (informatie)technologische rationaliteit rechtstreeks in strijd met bijvoorbeeld sociaal-wetenschappelijke axioma's, in andere gevallen ontstaat een duidelijke spanning tussen informatietechnologie en de eisen van het recht. Deze laatste spanning manifesteert zich onder andere in het onderzoek naar het automatiseren van beschikkingsprocessen.