Een ecopedagogiek van het heden: Jeugdliteratuur als inspiratie voor een nieuwe visie op toekomstgericht onderwijs

Het onderwijs in Nederland is gericht op de toekomst; het belangrijkste doel ervan is jongeren voor te bereiden op hun toekomstige leven. Aan dit toekomstgerichte onderwijs ligt een visie ten grondslag waarin de toekomst wordt gezien als een land vol kansen die jongeren kunnen grijpen, mits ze daar goed op zijn voorbereid. Het beeld dat jongeren zelf van hun toekomst hebben wijkt echter steeds meer af van deze optimistische visie. Uit wereldwijde studies blijkt dat jongeren klimaatverandering zien als een ernstige bedreiging voor hun toekomst op deze planeet. In dit artikel gaan we in op deze verschuiving van de culturele verbeelding van de toekomst en de divergentie tussen de overwegend optimistische visie op de toekomst in het Nederlandse onderwijs en het steeds pessimistischer wordende beeld van de toekomst dat veel leerlingen hanteren. We gebruiken bestaande klimaatfictie als belangrijkste facilitator van deze verschuiving, aangezien literatuur een belangrijke rol speelt bij het verbreden van onze verbeelding van de toekomst. In dit artikel worden twee alternatieve strategieën voorgesteld voor toekomstgericht onderwijs, gebaseerd op bestaande klimaatfictie. Ten eerste wordt onderzocht hoe dystopische adolescentenverhalen klasdiscussies kunnen stimuleren over de uiteenlopende emoties die jongeren zeggen te voelen in de context van klimaatverandering. Ten tweede wordt onderzocht hoe een literair non-fictieboek kan worden gebruikt om de aandacht af te leiden van ideeën over de toekomst en leerlingen juist stevig in het heden te verankeren. Dit artikel biedt zo twee op literatuur gebaseerde alternatieven voor traditioneel toekomstgericht onderwijs in de context van klimaatverandering.