(Eerst) een thuis in Hoeksche Waard: Onderzoek naar de ervaringen en oplossingsrichtingen rondom dak- en thuisloosheid in de gemeente Hoeksche Waard

De gemeente Hoeksche Waard heeft Movisie en de Vrije Universiteit Amsterdam gevraagd om de lokale situatie rond dak- en thuisloosheid in beeld te brengen en oplossingsrichtingen te verkennen. Aanleiding hiervoor was de wens van de gemeenteraad om beter inzicht te krijgen in de omvang, aard en impact van dak- en thuisloosheid, met het oog op toekomstig beleid, regionale samenwerking en preventie.

Dakloosheid in Hoeksche Waard: vooral een woonvraagstuk
Uit het onderzoek blijkt dat dak- en thuisloosheid in de Hoeksche Waard zich vooral manifesteert als een huisvestingsprobleem, en minder als een zorgprobleem. Veel geïnterviewde dak- en thuisloze inwoners beschikken over werk, inkomen en een zekere mate van zelfredzaamheid, maar slagen er niet in om passende en betaalbare woonruimte te vinden. De lange wachttijden voor sociale huurwoningen (gemiddeld ruim vier jaar) en het beperkte aanbod van betaalbare alternatieven maken dat tijdelijke oplossingen langdurig worden ingezet en dat dakloosheid voortduurt.
Straatdakloosheid komt relatief weinig voor, maar thuisloosheid – zoals verblijf bij familie of vrienden, op campings of in tijdelijke voorzieningen – is wel degelijk aanwezig. Deze vormen blijven vaak buiten beeld, maar kunnen bij uitputting van het netwerk snel escaleren naar zwaardere vormen van dakloosheid.

Oorzaken: samenspel van levensgebeurtenissen en systeemfactoren
De ontstaansgeschiedenissen van dakloosheid laten zien dat zelden één enkele oorzaak doorslaggevend is. Relatiebreuk komt het vaakst voor als directe aanleiding, maar leidt pas tot dakloosheid in combinatie met woningkrapte en gebrek aan tijdelijke woonoplossingen. Andere factoren zijn schulden, ziekte of arbeidsongeschiktheid, psychische problemen, huisuitzetting, detentie zonder passende uitstroom en migratieachtergrond.
Belangrijk is dat individuele kwetsbaarheden worden versterkt door systeemfactoren, zoals beperkte doorstroom vanuit opvang, tijdelijke contracten (bijvoorbeeld bij flexwonen) en strikte toewijzingscriteria.

Sociaal netwerk: tijdelijke buffer, geen structurele oplossing
Het sociaal netwerk speelt een belangrijke rol in het voorkomen van acute straatdakloosheid. Veel mensen verblijven tijdelijk bij familie of vrienden, maar deze oplossing is vrijwel altijd tijdelijk. Bankslapen leidt vaak tot spanningen, verlies van autonomie en uitputting van relaties. Daardoor verschuift het probleem in de tijd, in plaats van dat het wordt opgelost. Daarnaast hechten veel respondenten sterk aan zelfredzaamheid en autonomie. Zij vragen pas laat hulp en willen hun netwerk of instanties niet “lastigvallen”. Eerdere negatieve ervaringen met instanties hebben bij sommigen geleid tot wantrouwen, waardoor zij formele ondersteuning mijden, zelfs wanneer zij daar recht op hebben.

Voorzieningen: waardevol, maar onvoldoende perspectief
De gemeente Hoeksche Waard beschikt over een combinatie van regionale en lokale voorzieningen. De maatschappelijke opvang is regionaal georganiseerd via centrumgemeente Nissewaard. Lokaal zijn er tijdelijke woonplekken, flexwoningen, begeleiding via wijkteams en waardevolle initiatieven zoals Stichting De Overbrugging en Stichting Op Weg Naar Huis. Deze initiatieven voorzien duidelijk in een behoefte, met name voor mensen die “te zelfredzaam” zijn voor de reguliere opvang. Tegelijkertijd zijn veel voorzieningen tijdelijk van aard en bieden zij rust, maar geen structureel perspectief. Door de beperkte doorstroom naar reguliere woningen verblijven mensen langer dan bedoeld in opvang of tijdelijke huisvesting. Dit vergroot gevoelens van onzekerheid en uitzichtloosheid.

Preventie en signalering: kansen voor versterking
De gemeente beschikt over diverse preventieve instrumenten, zoals vroegsignalering van schulden, inzet van wijkteams, casusteams, briefadressen en samenwerking met woningcorporatie HW Wonen. Deze aanpak wordt door stakeholders gewaardeerd. Tegelijkertijd blijkt dat signalen van beginnende thuisloosheid (bijvoorbeeld bij relatiebreuk, jongeren of uitgeput netwerk) niet altijd tijdig leiden tot passende woonoplossingen.

Conclusie
Dak- en thuisloosheid in de Hoeksche Waard is een complex en dynamisch vraagstuk, dat zich grotendeels afspeelt buiten het zicht van straatdakloosheid. De kern van het probleem ligt in de combinatie van levensgebeurtenissen en een krappe woningmarkt met onvoldoende passende woonoplossingen. Tijdelijke voorzieningen zijn noodzakelijk en waardevol, maar lossen het structurele probleem niet op. Een effectieve aanpak vraagt om blijvende inzet op preventie, tijdige signalering, regionale samenwerking en vooral om het vergroten van duurzame woonmogelijkheden voor kwetsbare groepen.