Effectieve intergemeentelijke samenwerking: Een configurationele analyse

Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden zijn in Nederland alomtegenwoordig, maar ze verschillen sterk in hun effectiviteit. Over welke combinaties van kenmerken daaraan bijdragen, en in welke onderlinge samenhang, is nog weinig bekend. Daarom onderzoeken we dit met een benadering die juist die samenhang centraal stelt: een fuzzy-set kwalitatief vergelijkende analyse (fsQCA) van 44 Nederlandse verbanden op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen, aangevuld met vijf diepte-interviews. We laten zien dat effectiviteit niet langs één weg tot stand komt, maar langs zes verschillende configuraties: combinaties van kenmerken die elk met effectiviteit samengaan. Twee bouwstenen keren daarin telkens terug; de afstemming tussen heldere doelen en toereikende middelen, en een gestructureerd besluitvormingsproces, dat zowel bij de grootste als bij de kleinste verbanden een rol speelt. Kenmerkend is dat juist de aspecten waarop een netwerk zelf invloed kan uitoefenen, zoals doelen, middelen en besluitvorming, het onderscheid maken, terwijl vaste kenmerken als omvang en juridische vorm vooral het speelveld bepalen. Zo bieden we empirisch onderbouwde aanknopingspunten voor het ontwerp van effectievere samenwerkingsverbanden.