EU energy law and energy justice: A substantive, procedural and institutional perspective

Laura Kaschny will defend her dissertation, titled ‘EU Energy Law and Energy Justice – A Substantive, Procedural and Institutional Perspective’, on 20 June at 13:30 h in the Aula of Tilburg University.

This dissertation analyses how EU energy law engages with energy justice, commonly defined as the fair distribution of both the benefits and burdens of energy systems, while safeguarding and advancing human rights throughout the entire energy supply chain. The research positions the concept of energy justice at the core of a just energy transition debate. While EU energy policy explicitly embraces the language of justice – advocating a whole-of-economy approach that seeks to leave no one behind – this vision is often narrowed or diluted in binding legal instruments. This disconnect stems largely from the challenges of legally articulating what constitutes a just energy transition, resulting in a divergence between broad policy ambitions and the more constrained approach of EU energy law. This research aims to contribute to address this gap by critically examining to what extent and in what ways energy justice engages with EU energy law, including through its legal norms, legal instruments, and institutional framework. At the heart of this analysis lies the recognition that EU energy law inherently embodies public values, and that energy justice offers a critical analytical framework to evaluate which values are emphasised, marginalised or omitted. Ultimately, by illuminating these value choices, the law functions not merely as a reflection of societal priorities but as a legal mechanism that influences the pace, direction, and social legitimacy of the energy transition.



The central research question guiding this dissertation is: How does EU energy law substantively, procedurally, and institutionally engage with energy justice, and what are the resulting implications for its realisation or hinderance? To answer this, the dissertation develops three interrelated analytical dimensions. Firstly, it explores the substantive engagement of energy justice with EU energy law by asking: How, and to what extent, does energy justice fall within the substantive scope of what EU energy law regulates? This involves identifying how legal norms, such as legal principles, objectives, public interests and rules, interact with the concept of energy justice. Secondly, it analyses its procedural engagement EU energy law by examining: What legal instruments are involved in and contribute to the realisation or hinderance of energy justice, particularly in balancing public values? Here, the discourse on how the law approaches the complex balancing act between competing public values and which legal instruments it employs to navigate this exercise comes into focus. Thirdly, the dissertation addresses the institutional engagement of EU energy law with energy justice through the question: Who holds the authority to regulate energy justice within EU energy law, and how does the regulatory triangle – comprising the EU, Member States, and national regulatory authorities – shape this engagement? These three perspectives allow the dissertation to examine how legal discretion, institutional mandates, and regulatory dynamics influence energy justice outcomes in legal and regulatory decision-making.

To answer the previously outlined research questions, the dissertation engages with two interconnected discourses. It first examines the legal and judicial framework of Article 194 TFEU, which sets the stage for EU energy law by defining both its foundational values, such as market integration, environmental protection, and solidarity, and its overarching objectives, such as a functioning energy market, security of supply, energy efficiency and the integration of renewable energy sources, and the interconnectivity of energy networks. This quasi-constitutional framework provides the normative and institutional context within which energy justice in EU energy law must be situated and interpreted. The dissertation then turns to the regulation of network tariffs as a regulatory field that addresses some of the most central questions of a just energy transition in the EU – such as how to distribute costs and benefits of the transition between consumers and market actors, incentivise investments in new technologies, and guide economic and energy efficiency through price signals and market-based mechanisms. Substantively, this raises questions about which public values, such as affordability and sustainability, are prioritised within the legal and regulatory framework governing network tariffs. Procedurally, it examines the legal instruments that aim to balance these often-competing values which underpin network tariff design. Institutionally, the analysis focuses on the competence of national regulatory authorities, who hold primary responsibility for fixing and approving network tariffs and their methodology, while also considering the roles of national governments and the EU within the broader institutional framework. Together, these discourses provide an analysis of the quasi-constitutional objectives and principles of EU energy law as a reflection of public values, and how these are contextualised within the regulatory framework of network tariffs and the institutional legitimacy of national regulatory authorities. This analysis allows for conclusions to be drawn on how energy justice is integrated into EU energy law, revealing both its potential to guide a just transition and the challenges it faces within existing legal and institutional frameworks.

The research forms part of the NEON (New Energy and Mobility Outlook for the Netherlands) project, funded by the Dutch Research Council (NWO), which offers a multidisciplinary analysis of the Dutch energy and mobility transitions. Within this context, the dissertation contributes to bridging the legal dimension with technical, social, and economic analyses, offering a framework for integrating energy justice into the evolving architecture of EU energy law and the energy sector more broadly. Ultimately, this research seeks to offer a starting point for a broader debate on how the concept energy justice engages with EU energy law, and how legal frameworks can shape the direction of the energy transition while more explicitly reflecting the underlying public values and choices that inform energy decision-making.

___

Laura Kaschny zal haar proefschrift, getiteld EU Energy Law and Energy Justice – A Substantive, Procedural and Institutional Perspective, verdedigen op 20 juni om 13.30 uur in de Aula van Tilburg University.
Deze dissertatie onderzoekt hoe het EU-energierecht omgaat met energy justice (energierechtvaardigheid), doorgaans gedefinieerd als: de eerlijke verdeling van zowel de voordelen als de lasten van energiesystemen, met waarborging en bevordering van mensenrechten in de gehele energieketen. Het onderzoek plaatst het concept energy justice centraal in het debat over een rechtvaardige energietransitie. Hoewel het EU-energiebeleid expliciet de taal van rechtvaardigheid omarmt – en pleit voor een brede aanpak waarbij niemand wordt buitengesloten – wordt deze visie vaak vernauwd of verwaterd in juridisch bindende instrumenten. Deze discrepantie is grotendeels het gevolg van de complexiteit om juridisch te definiëren wat een rechtvaardige energietransitie behelst, hetgeen resulteert in een kloof tussen ambitieuze beleidsdoelstellingen en de beperktere reikwijdte van het EU-energierecht. Dit onderzoek probeert die kloof te overbruggen door kritisch te analyseren in hoeverre en op welke manieren energy justice vervlochten is met het EU-energierecht via juridische ontwerp, rechtsmiddelen en institutioneel kader. Centraal in deze analyse staat de erkenning dat het EU-energierecht publieke waarden belichaamt, en dat energy justice een belangrijk analytisch kader biedt om te evalueren welke waarden worden benadrukt, gemarginaliseerd of buiten beschouwing gelaten. Door deze waardeoordelen bloot te leggen, fungeert het recht uiteindelijk niet alleen als spiegel van maatschappelijke prioriteiten, maar ook als juridisch instrument dat het tempo, de richting en de maatschappelijke legitimiteit van de energietransitie mede bepaalt.

De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe gaat het EU-energierecht inhoudelijk, procedureel en institutioneel om met energy justice, en wat zijn de gevolgen hiervan voor de verwezenlijking of juist belemmering ervan? Om deze vraag te beantwoorden ontwikkelt de dissertatie drie onderling verbonden analytische dimensies. Ten eerste, onderzoekt het de inhoudelijke dimensie: in hoeverre en op welke manier valt energy justice binnen de reikwijdte van wat het EU-energierecht reguleert? Dit vraagt om een analyse van hoe juridische normen – zoals rechtsbeginselen, doelstellingen, publieke belangen en regels – zich verhouden tot energy justice. Ten tweede, wordt de procedurele dimensie onderzocht: welke juridische instrumenten dragen bij aan, of belemmeren de verwezenlijking van energy justice, met name bij het afwegen van publieke waarden? Hier staat de juridische benadering van de complexe balans tussen conflicterende waarden centraal. Ten derde, behandelt het onderzoek de institutionele dimensie: wie heeft binnen het EU-energierecht de bevoegdheid om energy justice te reguleren, en hoe vormt de zogeheten ‘regulatory triangle’ – bestaande uit de EU, de lidstaten en de nationale regulerende autoriteiten – deze interactie? Deze drie invalshoeken maken het mogelijk om te analyseren hoe juridische ruimte, institutionele mandaten en reguleringsdynamieken de uitkomsten op het gebied van energy justice beïnvloeden.

Het onderzoek richt zich op twee onderling verbonden juridische discussies. Allereerst wordt het juridische en rechterlijke kader van artikel 194 VWEU onderzocht. Dit artikel vormt de basis van het EU-energierecht en definieert fundamentele waarden zoals marktintegratie, milieubescherming en solidariteit, evenals beleidsdoelen zoals leveringszekerheid, energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en netwerkintegratie. Deze quasi-constitutionele context vormt het normatieve en institutionele kader waarbinnen energy justice moet worden geplaatst en geïnterpreteerd. Vervolgens richt de dissertatie zich op de regulering van nettarieven – een cruciaal terrein voor een rechtvaardige energietransitie in de EU. Hier staan vragen centraal over hoe kosten en baten worden verdeeld, hoe investeringen in nieuwe technologieën worden gestimuleerd, en hoe prijsprikkels worden ingezet voor energie- en economische efficiëntie. Inhoudelijk onderzoekt dit deel welke publieke waarden – zoals betaalbaarheid, duurzaamheid en rechtvaardigheid – prioriteit krijgen binnen het juridisch kader. Procedureel wordt geanalyseerd hoe juridische instrumenten worden ingezet om deze vaak conflicterende waarden in balans te brengen. Institutioneel ligt de focus op de rol van nationale regulerende autoriteiten, die primair verantwoordelijk zijn voor de vaststelling en goedkeuring van nettarieven en hun methodologie, maar ook op de rol van nationale overheden en de EU in het bredere institutionele landschap.

Dit onderzoek maakt deel uit van het NEON-project (New Energy and Mobility Outlook for the Netherlands), gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het project biedt een multidisciplinaire analyse van de energie- en mobiliteitstransitie in Nederland. Tegen deze achtergrond beoogt de dissertatie bij te dragen aan de overbrugging van de juridische dimensie door middel van technische, sociale en economische analyses. Eveneens, draagt het bij aan een juridisch kader waarin energy justice een structurele plaats krijgt binnen het EU-energierecht én de energietransitie als geheel. Uiteindelijk biedt dit onderzoek een vertrekpunt voor een bredere discussie over hoe het concept energy justice zich verhoudt tot het EU-energierecht, en hoe juridische kaders de richting van de energietransitie kunnen sturen terwijl ze explicieter publieke waarden en maatschappelijke keuzes weerspiegelen.