Tam pater nemo: Understanding Luke 15:11-32 as a Story of Education

One of the most distinctive “literary genres” through which Jesus conveys his message is the parable. Parables are fictional yet realistic short stories, set in the listeners’ everyday world, that “captivate” the listener (or reader) and, through analogy, reveal something about the depth of reality—about how the Mystery relates to the human being.

The best-known and most beloved parable is probably that of the Prodigal Son (Luke 15:11–32). A man had two sons. One day, the younger son asked his father for his share of the family estate. He received it and set off for a distant land, where he squandered everything. Having hit rock bottom, he decided to return home, tail between his legs. His father not only took him back but also threw a grand feast. The older son, who had always stayed at home and done his duty, was indignant about this. The father then tried to persuade him to join in the celebration.

Over the past few centuries, Luke 15:11–32 has generally been understood as a story about sin and forgiveness—that is, about how a merciful God (the father) always receives the sinful human being (the younger son). But the term “sin” means little to people today. Moreover, it may be asked whether this interpretation does justice to the richness of the entire parable—for example, the opening moment when the father lets his youngest son go his own way, and the dialogue between the father and his eldest son. Does the parable not have a broader meaning that emphasizes the dynamic relationship between the father and his two sons? Can the text not be understood as a story about “education” in the broadest sense, that is, “raising”?

The originality of this study lies not only in the question it poses regarding Luke 15:11–32, but also in its methodology. It does not limit itself to the methods and results of historical-critical exegesis (to understand the text in its original context) but takes a long journey through twenty centuries of interpretive history, to acquire what Gadamer called wirkungsgeschichtliches Bewusstsein (“consciousness of history of effect”). What have Church Fathers, monks, and other theologians, but also writers, philosophers, painters, feminists, and even psychoanalysts, read into this parable—particularly regarding how the father raises his children?

“Informed” by more than eighty “eminent interpretations”—the dissertation offers the most comprehensive reception history to date of Luke 15:11–32—Peeters ultimately presents his own reading of the parable as a story of education. It is striking how much the father respects both sons’ freedom while remaining deeply involved in their lives, and how he approaches each with methods tailored to his character and life circumstances.

If this parable—as is generally understood—is about how the Mystery (referred to by Jesus as “the Father”) relates to human beings, it also offers guidance for interpersonal education. Educators are called to encourage the children entrusted to them to discover, in freedom, for themselves what they truly desire, and whether what presents itself in their experience corresponds to it. To this end, they take initiatives tailored to the educandus. To truly allow the child to be free, the educator must not depend on the outcome of the education. Only those who are already “fulfilled” in a certain way can be free enough to let the educandus go his or her own way without ever becoming indifferent. The question then becomes: what can bring about such fulfillment?

___

Een van de kenmerkendste ‘literaire genres’ waarin Jezus zijn boodschap brengt, is dat van de parabel. Parabels zijn bedachte maar realistische korte verhaaltjes, gesitueerd in de leefwereld van de toehoorders, die de luisteraar (of lezer) ‘grijpen’ en middels analogie iets meedelen over de diepte van de werkelijkheid, over hoe het Mysterie met de mensen omgaat.

De bekendste én meest geliefde parabel is waarschijnlijk die van de Verloren Zoon (Lukas 15:11-32). Een man heeft twee zoons. Op zekere dag vraagt de jongste zijn vader om het hem toekomende deel van het familiebezit. Hij krijgt het en vertrekt ermee naar een ver land, waar hij alles verkwist. Aan lager wal geraakt, besluit hij met hangende pootjes terug te keren naar huis. Zijn vader neemt hem niet alleen weer op, maar organiseert ook een geweldig feest. De oudste zoon, die altijd thuis was gebleven en zijn plicht had gedaan, is daarover verontwaardigd. De vader probeert hem dan ertoe te bewegen toch mee te doen aan het feest.

Lukas 15:11-32 is de afgelopen eeuwen meestal begrepen als een verhaal over zonde en vergeving, dus over hoe een barmhartige God (de vader) zich ontfermt over de zondige mens (de jongste zoon). Maar ‘zonde’ zegt de hedendaagse mens weinig. Bovendien is het de vraag of deze lezing recht doet aan de rijkdom van de hele parabel, bijvoorbeeld het beginmoment waarop de vader zijn jongste (zijn) weg laat gaan, en de dialoog tussen de vader en zijn oudste.

Heeft Lukas 15,11-32 geen bredere betekenis, die recht doet aan de dynamische relatie tussen de vader en zijn beide zoons? Kan de tekst niet worden begrepen als een verhaal over ‘opvoeding’ in ruime zin, d.w.z. ‘grootbrengen’, kinderen ‘zichzelf laten worden’?

De originaliteit van het onderzoek zit niet alleen in deze vraag die het aan Lukas 15,11-32 stelt, maar ook in de methodologie. Het beperkt zich niet tot de methoden en resultaten van de historisch-kritische exegese (om de tekst in zijn oorspronkelijke context te begrijpen), maar maakt een lange reis door twintig eeuwen interpretatiegeschiedenis, om zo te verwerven wat Gadamer wirkungsgeschichtliches Bewusstsein noemt. Wat hebben Kerkvaders, monniken en andere theologen, maar ook schrijvers, filosofen, schilders, feministen en zelfs psychoanalytici in deze parabel gelezen – met name op het punt van hoe de vader zijn kinderen grootbrengt?

‘Geïnformeerd’ door meer dan tachtig ‘eminente recepties’ – het proefschrift biedt het tot nu toe volledigste overzicht van de receptiegeschiedenis van Lukas 15,11-32 – geeft Peeters tenslotte een eigen lezing van de parabel, als een verhaal over opvoeding. Opvallend is hoezeer de vader de vrijheid van beide zoons respecteert en tegelijkertijd diep bij hen betrokken blijft, en hoe hij hen benadert met methoden die zijn afgestemd op ieders karakter en levenssituatie.

Als deze parabel – zoals algemeen wordt begrepen – gaat over hoe het Mysterie (door Jezus ‘de Vader’ genoemd) omgaat met de mens, dan doet ze ook suggesties voor intermenselijke opvoeding. Opvoeders zijn geroepen het hun toevertrouwde kind te stimuleren zelf in vrijheid te ontdekken wat het echt verlangt, en of wat zich in zijn ervaring aandient daaraan beantwoordt. Daartoe nemen ze initiatieven die zijn afgestemd op de educandus. Om het kind echt vrij te kunnen laten, mag de opvoeder niet afhankelijk zijn van het resultaat van de opvoeding. Alleen wie zelf op een bepaalde manier al ‘vervuld’ is, kan vrij genoeg zijn om de educandus zijn of haar weg te laten gaan zonder ooit onverschillig te worden. De vraag wordt dan wat voor zo’n vervulling kan zorgen.