Transforming healthcare together: Behavioral aspects of inter-organizational networks

Ons zorgsysteem staat onder druk: mensen worden ouder, zorgkosten stijgen en er is een groeiend tekort aan personeel. Om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden, is meer nodig dan incrementele verbeteringen. Er is een fundamentele verandering nodig in hoe zorg wordt georganiseerd, geleverd en gefinancierd. Als deze verandering op grote Schaal plaatsvindt en meerdere domeinen en organisaties raakt, wordt dit zorgtransformatie genoemd. Omdat geen enkele organisatie transformative in z’n eentje kan bereiken zal er samengewerkt moeten worden: samenwerkingsverbanden tussen bijvoorbeeld ziekenhuizen, huisartsen en andere zorgaanbieders die samen naar een gezamenlijk doel toewerken noemen we zorgnetwerken.

Zorgnetwerken bieden veel kansen: ze maken het mogelijk om van elkaar te leren, kosten te delen en innovaties samen op te schalen. Toch blijkt samenwerken in de praktijk lastig: doelen lopen uiteen, betrokkenheid neemt af en innovaties verspreiden zich moeizaam buiten de organisatie waar ze zijn ontstaan. Bestaand onderzoek richtte zich vooral op de structuur en bestuurlijke afspraken van netwerken. Dit proefschrift kijkt naar iets anders: het gedrag van de mensen die in de netwerken samenwerken. Want uiteindelijk bepalen de acties en interacties van professionals, managers en beleidsmakers of een netwerk zijn doelen behaalt.

De centrale vraag is: hoe werken mensen samen in zorgnetwerken die streven naar zorgtransformatie? Vier empirirsche onderzoeken geven hier antwoord op.

Ten eerste is onderzocht hoe organisaties beslissen om telemonitoring te organiseren. De keuze voor een organisatiemodel, bijvoorbeeld een centraal monitoringteam versus monitoring door de verschillende zorgverleners, blijkt voornamelijk vanuit het perspectief van de organisatie gemaakt te worden en sterk afhankelijk van de overtuigingen van betrokken zorgprofessionals. Terwijl de keuze voor een organisatiemodel grote gevolgen heeft voor taken, werkprocessen en samenwerking in de regio. Zorgtransformatie vraagt juist om keuzes over de eigen organisatie grenzen heen.

Ten tweede is gekeken waarom betrokkenheid bij een netwerk na verloop van tijd afneemt. Vier redenen kwamen naar voren: uiteenlopende doelen, te trage voortgang, gebrek aan wederkerigheid en weerstand tegen verandering. Daar tegenover staan concrete oplossingen, zoals doelen herijken, successen vieren, duidelijke afspraken maken en persoonlijke relaties koesteren. Deze inzichten zijn samengebracht in een model dat laat zien dat het behouden van betrokkenheid een doorlopend, cyclisch proces is. Dit model bidet handvatten voor netwerkcoordinatoren om aandacht te hebben voor gedrag en actief netwerkleden bij te sturen.

Ten derde is onderzocht hoe innovaties zich verspreiden binnen een landelijk netwerk van 27 topklinische ziekenhuizen. Via mensen die als sleutelfiguren fungeren tussen organisaties: brokers. Vijf verschillende broker-rollen, dragen elk op hun eigen manier bij aan innovatieverspreiding in het netwerk. Maar niet alle professionals zijn zich bewust van hun rol in het netwerk en worden zo niet tot hun volle potentieel door het netwerk benut.

Tot slot is een spel ontwikkeld waarin zorgprofessionals in een gesimuleerd netwerk van ziekenhuis, verloskundigenpraktijk en huisartsenpraktijk moeten samenwerken. Het spel helpt spelers ervaren hoe samenwerking beter kan en door hierop te reflecteren koppelen spelers hun ervaringen aan de praktijk.

Samen laten deze vier studies zien dat zorgtransformatie niet vanzelf ontstaat: het gedrag van de mensen in een netwerk bepaalt of samenwerking slaagt. Daarnaast verandert de samenwerking in het netwerk na verloop van tijd: in de beginfase van een netwerk gaat het vooral om elkaar leren kennen en kennis delen, terwijl latere fasen vragen om praktische ondersteuning bij implementatie. Deze veranderingen vragen om ervaren netwerkcoordinatoren en een bewuste aanpak.

Dit proefschrift biedt niet alleen wetenschappelijke inzichten, maar ook concrete handvatten voor netwerkcoördinatoren, zorgprofessionals en beleidsmakers om samenwerking in zorgnetwerken te versterken en zo bij te dragen aan een toekomstbestendige zorg.